Men rijdt de vallei in en de wereld wordt stiller. Niet de stilte van afwezigheid, maar van aanwezigheid — van steen, water, en acht eeuwen gebed dat zich in de muren heeft opgestapeld. De abdij van Fontenay ligt verscholen in een woud bij Montbard en is de best bewaarde cisterciënzische abdij ter wereld.

Bernardus van Clairvaux had een hekel aan versiering. De kapellen van zijn orde moesten leeg zijn, de ramen kleurloos, de pilaren zonder beeldhouwwerk. Wat overblijft als je alles weghaalt, ontdekte men in Fontenay, is het licht zelf. Het daglicht valt door de witte ramen op de witte steen, en het gewelf ademt.

Met trots op de werelderfgoedlijst

De abdij bleef intact omdat ze na de Franse Revolutie als papierfabriek werd gebruikt. De werklieden hadden geen reden de muren af te breken. In de negentiende eeuw begon een minutieuze restauratie. Vandaag staat ze op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Men loopt door de kruisgang en hoort het water van de fontein die al achthonderd jaar op dezelfde plek murmelt. Men ziet de smidse, de duiventil, de bakkerij. En men begrijpt, staand op de kloosterhof in het middaglicht, waarom monniken hier kwamen om te denken