Midden in het droge, rotsachtige causse van de Quercy gaapt een gat van dertig meter doorsnede en honderd meter diep. De legende wil dat de duivel hier zijn voet neerzette en de aarde instortte. De geologie heeft een nuchterdere verklaring, kalk, water, tijd, maar de omvang van het gat is zo groot dat men de duivel bijna gelooft.

Men daalt af per lift of trap. Dan stapt men in een platboomde schuit en vaart door onderaardse gangen, verlicht door fakkels die oranje flakkerend op het water weerspiegelen. De stalactieten hangen van het plafond als bevroren watervalletjes. Het water is helder en koud. De stilte is absoluut.

Een ondergronds natuurwonder

Édouard-Alfred Martel was de eerste die het Gouffre in 1889 systematisch verkende. Hij daalde af op een touw met een kaars en ontdekte het netwerk van gangen en meren dat zich kilometers ver onder het plateau uitstrekt. Niet alles is verkend. Er zijn nog altijd gangen die niemand heeft betreden.

Men vaart terug naar de voet van de put, klimt omhoog door het daglicht dat als een zuil naar beneden schijnt, en staat dan weer boven op de droge causse. De hitte, het licht, de krekels, alles is dubbel intens na de onderaardse koelte. Men begrijpt dan waarom de mensen van de Quercy altijd een zeker ontzag hadden voor de grond waarop ze liepen.

Men rijdt over het plateau en het land is leeg en droog en oud. En dan, zonder waarschuwing, opent de aarde zich. De Cirque de Navacelles is een van de grootste meanders van Europa: de rivier Vis groef zich duizenden jaren lang in een spiraal door de kalkrots, totdat ze haar eigen lus doorbrak en een cirkel van rotswanden achterliet van meer dan drie kilometer doorsnede en driehonderd meter diep.

Men daalt af over een weg met twintig haarspeldbochten. Het uitzicht vanaf de rand is indrukwekkend. De rotswanden, de rivier die er beneden glinstert, het groen van de populieren bij de watermolen. Maar de weg naar beneden is ook een reis door de tijd: elke bocht laat een nieuwe laag kalk zien, neergelegd in een zee die hier honderd miljoen jaar geleden lag.

Het dorp onderin telt minder dan tien permanente inwoners. Er is een watermolen, een bron, een paar huizen van witte steen. De rivier murmelt door het gras. Boven de rotsrand cirkelen gieren.

Terug boven, op het plateau, kijkt men nog één keer naar beneden. De cirkel van rots, het dorp in het midden, de rivier die er doorheen slingert. Het ziet eruit als een schaalmodel van een wereld, precies, volmaakt, een beetje onwerkelijk. Maar het is er, en het wacht al eeuwen.